DARK BULB
NL

← Alle berichten

Hoe sudoku een Japans woord werd (en een Amerikaanse puzzel was)

Bijna iedereen kent sudoku. Minder mensen weten dat de puzzel een vreemde reis heeft gemaakt: van een Zwitserse wiskundige via een Amerikaanse bouwkundige naar Japan, en pas daarna de wereld over. Een verhaal over een puzzel waarin geen enkele gok nodig is.

De verre voorouder: Euler

De oudste wortels liggen rond 1780. De Zwitserse wiskundige Leonhard Euler schreef toen over wat we nu Latijnse vierkanten noemen: een vierkant raster waarin elk symbool precies één keer in elke rij en elke kolom staat. Hij deed dat als wiskundig spel, niet als tijdverdrijf voor de krant. Een afgemaakte sudoku is nog steeds zo’n Latijns vierkant, met als extra regel dat ook de negen blokken van 3 bij 3 elk cijfer precies één keer bevatten.

Bronnen zijn het niet helemaal eens over de exacte jaartallen van Eulers werk, dus houden we het bij “rond 1780”. Euler bedacht de puzzel zelf niet, hij is eerder de verre grootvader.

Number Place in Amerika

De moderne puzzel verscheen in 1979 in een Amerikaans puzzelblad van Dell, onder de naam Number Place. De bedenker was waarschijnlijk Howard Garns, een gepensioneerd architect uit Indiana. Dat weten we pas achteraf: een puzzelredacteur van de New York Times merkte later op dat zijn naam alleen stond in de nummers waarin Number Place voorkwam. Garns overleed in 1989 en heeft de wereldwijde hype niet meer meegemaakt.

Een nieuwe naam in Japan

In 1984 nam de Japanse puzzeluitgever Nikoli de puzzel op in een tijdschrift. Oprichter Maki Kaji gaf hem een Japanse naam die we kennen in de verkorte vorm sudoku. Die komt van een zin die ongeveer betekent: “de cijfers moeten enkelvoudig blijven”. Nikoli verfijnde de puzzel ook en zette zich in voor mooie, handgemaakte exemplaren. Daarom denken veel mensen dat sudoku Japans is: de naam is het, de puzzel zelf was ooit Amerikaans.

Over de wereld

Het laatste stuk verhaal begint in een Tokiose boekwinkel. Wayne Gould, een gepensioneerd rechter die in Hong Kong woonde, vond daar in 1997 een boekje met sudoku’s. Hij schreef een computerprogramma dat puzzels kon maken en probeerde kranten ervan te overtuigen. In 2004 begon The Times in Londen met sudoku en daarna volgden andere kranten snel. Over de precieze maand en wie op wie afstapte lopen de bronnen uiteen, maar de uitkomst is duidelijk: binnen een paar jaar speelde de halve wereld mee.

Wat we ervan leren

Waarom hield sudoku zo’n succes? Wij denken om drie redenen, en dat is onze eigen lezing, geen bewijs:

  1. De regels passen op één bladzijde. Je hoeft niets te lezen of te leren.
  2. Er is precies één oplossing. Dat is wat een goede puzzel eerlijk maakt: je hoeft nooit te gokken, je kunt het altijd afleiden.
  3. De klik is voor jou. Niemand vertelt je het antwoord, dus het “aha” is helemaal van jou.

Dat laatste punt is ook hoe wij onze eigen puzzels maken. In Petuko zoek je geen cijfers maar huisdieren met een alibi, en ook daar moet het antwoord er altijd uit te redeneren zijn.

Zin om het zelf te proberen? Speel de eerste zaak van Petuko gratis in je browser.


Bronnen

Nieuwsbrief

Hoor het als eerste

Nieuwe games, betaversies en de uitslag van de peiling. Hooguit één mail per maand.

We sturen eerst een bevestigingsmail. Afmelden kan altijd, met één klik. Privacybeleid